Ο προσανατολισμός και η χαρτογράφηση είναι έμφυτες ικανότητες στον άνθρωπο. Στα πρώτα βήματά του μετά την γέννηση, ο άνθρωπος εξαρτάται από το σπίτι του και περιφέρεται πρώτα στο εσωτερικό του και με τα χρόνια στο εξωτερικό του. Η κατοικία είναι σημείο εξάρτησης. Κάποια στιγμή έρχεται και το σχολείο που αποτελεί ένα νέο σημείο εξάρτησης για τον άνθρωπο. Το σύνθετο κατασκεύασμα σπίτι - σχολείο και σχολείο - σπίτι γίνεται ένας άξονας μετακίνησης, οπότε ο άνθρωπος αποκτά προσανατολισμό.
Με το πέρασμα των ετών, τα σημεία εξάρτησης πολλαπλασιάζονται και οι προσανατολισμοί αυξάνονται. Πλέον, ο άνθρωπος, έχοντας ως εργαλείο την μνήμη του, έχει χαρτογραφήσει στο μυαλό του τις περιοχές που μετακινήθηκε. Καθώς μετακινείται μέσα στον πραγματικό χώρο εμπλουτίζει με λεπτομέρειες τον χάρτη στο μυαλό του. Έτσι, ο άνθρωπος, έχοντας ως εργαλείο την ανάμνηση, φέρει στην σκέψη του αποσπάσματα του χώρου και μπορεί να προγραμματίσει τον τρόπο μετακίνησης από το ένα σημείο στο άλλο.
Ο προσανατολισμός και η χαρτογράφηση έχουν τοπικό χαρακτήρα, περιορίζονται δηλαδή στην περιοχή που ζει και εργάζεται ο άνθρωπος. Αυτές οι 2 ικανότητες φθίνουν σημαντικά για τους περισσότερους, όταν για παράδειγμα πρέπει να προγραμματιστεί ένας άξονας μετακίνησης από ένα χωριό σε μια πόλη, από μια πόλη σε άλλη πόλη ή ακόμη πιο δύσκολα από κράτος σε κράτος ή από ήπειρο σε ήπειρο.
Η λύση σε αυτό το πρόβλημα, σήμερα, βαδίζει προς την τελειότητα με την τεχνολογία, τα μέσα υποδομής και μέσα μεταφοράς. Το ζητούμενο είναι πως φτάσαμε σήμερα εδώ και που πατάει η σύγχρονη τεχνολογία για να λύσει τα θέματα χαρτογράφησης και προσανατολισμού.
Εξετάζουμε 2 χαρακτηριστικές περιπτώσεις που μπορεί να συμβούν σε έναν άνθρωπο:
- βρίσκεται σπίτι του και πρέπει να επισκεφτεί ένα άγνωστο σημείο της γης
- βρίσκεται ήδη σε ένα άγνωστο σημείο της γης και πρέπει να επιστρέψει σπίτι του
Αντιλαμβανόμαστε και στις 2 περιπτώσεις, ότι αν δεν του έχουν δωθεί σαφείς και ακριβείς οδηγίες (αριθμητικής και περιγραφικής φύσης), τότε ή θα δυσκολευτεί πολύ ή θα τα παρατήσει κάπου στην διάρκεια της μετακίνησης - αναζήτησης. Δηλαδή οι οδηγίες είναι ο χάρτης. Η σαφήνεια περιορίζει την παρερμηνεία και η ακρίβεια το σφάλμα. Η σαφήνεια και η ακρίβεια του χάρτη καθιστούν τον χάρτη καλό ή κακό. Πως φτάσαμε όμως στον χάρτη;
Οι περιγραφικές οδηγίες, δηλαδή "κατέβα τον λόφο του σπιτού σου, ακολούθησε το μονοπάτι του δάσους, ανέβα τον πρώτο λόφο που θα συναντήσεις, εκεί και θα αντικρύσεις το καμπαναριό του χωριού τάδε, πήγαινε στο χωριό, βρες τον παπά και κάλεσέ τον να κάνει τρισάγιο ....", αναμένεται να περιέχουν εκτατικής φύσης και ογκώδη ορόσημα, όπως λόφος, δάσος, μονοπάτι για χονδροειδή προσανατολισμό.
Οι αριθμητικής φύσης οδηγίες, δηλαδή "στο ασανσέρ, επέλεξε τρίτο όροφο, πάρε τον διάδρομο στο δεξί σου χέρι και χτύπα την πόρτα με αριθμό 301 ....", αναμένεται να περιέχουν αριθμητικούς προσδιορισμούς για ακριβέστερο προσανατολισμό.
Αν, σήμερα, έπρεπε να προσανατολιζόμαστε μόνο με οδηγίες είτε περιγραφικές ή και αριθμητικές, τότε θα είχαμε σοβαρά προβλήματα, κυρίως στις μεγάλες αποστάσεις. Θα έπρεπε για κάθε άνθρωπο που θέλει να μετακινηθεί να δίνουμε προφορικά τις οδηγίες (θα τις ξεχάσει αν είναι μεγάλος ο όγκος τους) ή να τις εκδίδουμε γραπτά στο χαρτί (τόμους ολόκληρους ειδικά για τις μεγάλες αποστάσεις). Βέβαια εδώ τίθεται ένα πολύ βασικό ερώτημα, ποιός είναι αυτός που θα δίνει τις οδηγίες και πως τις κατέχει; Προφανώς θα έχει γυρίσει όλο τον κόσμο, σπιθαμή προς σπιθαμή και έχει καταγράψει πάσα πληροφορία. Αυτό όμως είναι πρακτικά αδύνατον.
Ο άνθρωπος προβληματίστηκε με αυτό το ζήτημα, σκέφτηκε ότι αυτά που τον περιβάλλουν (η φύση) είναι πρακτικά ένα σταθερό γεωμετρικό κατασκεύασμα. Απεικόνισε στο χαρτί τα φυσικά πράγματα με γραμμές, χρώματα, σκιάσεις και σύμβολα ώστε να είναι αναγνωρίσιμα. Στην αρχή όχι με υψηλή πιστότητα και με μεγάλες παραμορφώσεις διότι δεν είχε ακόμη στην διάθεσή του την γνώση και τα εργαλεία για να καταγράψει μεγάλες εκτάσεις με ακρίβεια. Αυτοί οι πρώτοι χάρτες έκαναν την δουλειά τους και βελτιώθηκαν με το πέρασμα του χρόνου.
Ήταν η πρώτη προσπάθεια μεταφοράς εμπειρικής - μετρητικής χωρικής πληροφορίας στο χαρτί, αφορούσαν όμως μόνο την περιοχή που γνώριζε εμπειρικά ο χαρτογράφος. Διαφορετικοί χαρτογράφοι, χαρτογράφησαν τις δικές τους διαφορετικές περιοχές, συχνά με διαφορετικό στυλ, παραμόρφωση και ακρίβεια, για την εξυπηρέτηση των αναγκών των συμπολιτών τους. Με τον σχηματισμό των κρατών προέκυψε η ανάγκη προσδιορισμού των συνόρων με καλύτερη ακρίβεια αλλά και η ανάγκη να συνδεθούν μεταξύ τους όλοι οι αποσπασματικοί χάρτες.
Το συμπέρασμα είναι ότι ο άνθρωπος επέλεξε, αντί να χαρτογραφήσει πάνω στην γη και να αριθμήσει τα τεμάχιά της, να χαρτογραφήσει την γη πάνω στο χαρτί διότι αυτό ήταν πιο πρακτικό και εξυπηρετικό για τις ανάγκες του. Αυτή του η επιλογή ήταν θέμα χρόνου να τον οδηγήσει στα συστήματα συντεταγμένων.